Dodaj do:

              

Chiński Nowy Rok

Obchody Chińskiego Nowego Roku są bardzo podobne do naszych zwyczajów związanych ze świętami Bożego Narodzenia w połączeniu z przywitaniem Nowego Roku. Chiński Nowy Rok przypada na drugi nów po przesileniu zimowym i w Chinach jest uznawany za początek wiosny i wiosennego piętnastodniowego festiwalu, zakończonego Festiwalem Latarń przypadającym na pierwszą noworoczną pełnię.

Chińskim dzieciom Nowy Rok kojarzy się ze smakołykami, nowymi ubraniami i oczywiście pieniędzmi w portfelu. Tradycyjnym prezentem noworocznym dla nich jest czerwona koperta wypełniona pieniędzmi. Dla starszych, podobnie jak u nas Boże Narodzenie, Nowy Rok to czas do zacieśniania więzi rodzinnych i konsolidacji całej nawet rozproszonej po świecie rodziny. Także dla zakochanych festiwal ten jest najszczęśliwszym okresem. Z początkiem noworocznych obchodów w całych Chinach rozpoczyna się wielka wędrówka Chińczyków jadących na drugi koniec kraju, a często przybywających z odległych kontynentów, by spożyć wraz z rodziną tradycyjną kolację noworoczną (z obowiązkowymi pierożkami). Chińczycy ruszają wówczas w drogę, wykorzystując cały tydzień wolny od pracy.

Noworoczny festiwal jest świętem starym. Ma co najmniej pięć tysięcy lat i wiąże się z inauguracją panowania Żółtego Cesarza. Liczba kolejnych lat chińskiego kalendarza jest dość umowna i nie ma większego znaczenia. W czasach cesarskich rok określano na podstawie długości trwania władzy cesarskiej lub panowania danej dynastii. Sprawa komplikuje się jeszcze bardziej w czasach, gdy Chiny były podzielone lub władzę nad nimi uzurpowało sobie kilku władców. Chińskie słowo „rok” - „nian” jest też tradycyjną nazwą potwora terroryzującego ludzi w noworoczny wieczór - Niana. Według legendy siał on zniszczenie i żaden człowiek, który się na niego natknął, nie mógł uciec przed jego śmiercionośnymi szczękami. W zamierzchłych czasach w noworoczny wieczór, gdy potwór znów przy był na swoją krwawą biesiadę, pewien starzec odważnie podszedł do niego i powiedział: „Cały świat zna twoją odwagę, brak strachu i siłę. Twój spokój, litość i miłosierdzie będą jeszcze sławniejsze, jeżeli zamiast ludzi będziesz połykał zwierzęta mieszkające za górami. Nie będzie nikogo bardziej przez nas podziwianego od ciebie”. Mile połechtany pochlebstwami potwór dał się przekonać i od tego czasu zamiast ludzi atakował tylko tygrysy, niedźwiedzie i wilki w odległych krainach. Większość Chińczyków nie do końca jest jednak przekonana o skuteczności tej rozmowy i na wszelki wypadek w Nowy Rok ozdabia swoje domy czerwonym papierem i lampionami oraz odpala petardy i wykonuje taniec lwa po to, by odstraszyć Niana.

Przebieg festiwalu

Przed noworocznym wieczorem

W całych Chinach, zwłaszcza na terenach rolniczych, odbywają się przeróżne jarmarki i targi. Sprzedaje się na nich swoje wyroby oraz robi zakupy przed noworocznym festiwalem: dekoracje, jedzenie i prezenty. Tradycyjnie największym jarmarkiem jest ten, który odbywa się 23. dnia ostatniego chińskiego miesiąca. Wierzy się, że to właśnie wtedy bóstwa opiekuńcze zamieszkujące kuchnię (odpowiedzialne m.in. za dobrobyt) odlatują do nieba, aby przekazać raport Nefrytowemu Cesarzowi z tego, co działo się w domu przez cały zeszły rok. Po powrocie z jarmarku Chińczycy składają im ofiarę w celu zapewnienia sobie pomyślnego sprawozdania, a co za tym idzie - łask ze strony Cesarza. Następnego dnia wszyscy zabierają się za gruntowne porządki. Wyrzuca się wszelkie nieprzydatne sprzęty i ubrania, sprząta dokładnie domy. Każdy kąt mieszkania musi być wysprzątany do najmniejszego zakamarka. Bardzo ważna jest także kolejność sprzątanych pomieszczeń. Wierzy się, że wraz z wymiatanymi śmieciami i kurzem można także wymieść z domu szczęście. W tym celu sprzątanie powinno się zaczynać od drzwi wejściowych i systematycznie przesuwać w kierunku jego tyłu (zmiatając w ten sam sposób), a śmieci wynosić tylnymi drzwiami.

Noworoczny wieczór - chuxi

Noworoczny wieczór - chuxi jest czasem spotkań rodzinnych, tzw. „jednoczącego poczęstunku”. Po poczęstunku tradycyjnie wyświęca się dania, składa życzenia, stawia się świeczki i kadzidła na domowych ołtarzykach przodków i domowych bóstw opiekuńczych. O północy niebo eksploduje fajerwerkami, mieni się milionami barw. Ponownie głowa rodziny życzy wszystkim z osobna szczęścia w nadchodzącym roku. Czasami zdejmuje zabezpieczające pieczęcie z drzwi domu lub mieszkania, aby wpuścić nadchodzące szczęście Nowego Roku. Aby to przyciąganie wzmocnić, na drzwiach zapala się wiszące sznury petard lub obrotowe fajerwerki. Często też w tym celu zostawia się otwarte drzwi, okna oraz zapalone wszystkie światła na całą noc.

Pierwszy dzień Nowego Roku, powitanie bogów niebios i ziemi

Tradycyjnie w pierwszy dzień Nowego Roku odpala się fajerwerki w nadziei na dobrystart oraz w celu ściągnięcia ponownie do domu bóstw opiekuńczych. Następnie dzwoni się do dalszej rodziny i znajomych, składając wzajemnie życzenia. Tradycyjnym pozdrowieniem jest „gong xi fa cai” - „życzę ci powodzenia w Nowym Roku”. W tym dniu daje się także dzieciom prezenty w postaci czerwonych kopert z pieniędzmi zwanych hongbao. Wierzy się, że mają one specjalną moc, przynoszą szczęście i fortunę w nadchodzącym roku. Hongbao daje się też osobom stanu wolnego, swoim pracownikom i wspólnikom w interesach. Tradycyjnie pyta się ich o zdrowie pozdrowieniem „ging’an”.

Drugi dzień

Małżonkowie wraz z dziećmi udają się do domów swych rodziców po noworoczne życzenia i błogosławieństwo. Tradycja ta jest uważana za bardzo romantyczną i jest tematem wielu popularnych ballad, pieśni i opowiadań. W tym dniu Chińczycy modlą się do swoich przodków i domowych bóstw. Jest to też szczególnie szczęśliwy dzień dla psów. Daje się im wtedy specjalne smakołyki i czasami kupuje prezenty, ponieważ wierzy się, że drugi dzień Nowego Roku jest dniem urodzin wszystkich psów.

Trzeci i czwarty dzień

W trzecim i czwartym dniu składa się rodzicom wyrazy szacunku.

Piąty dzień

W piątym dniu, zwanym po woo, Chińczycy zostają w domu, aby przywitać bóstwo bogactwa. Nikogo się wtedy nie odwiedza ani nie przyjmuje, ponieważ wierzy się, że może to sprowadzić nieszczęście i odebrać należne nadchodzące bogactwo.

Dni od szóstego do dziesiątego

W dniach od szóstego do dziesiątego Chińczycy odwiedzają rodzinę i znajomych, a także świątynie, modląc się o fortunę i zdrowie.

Siódmy dzień

Dzień siódmy jest specjalnym dniem dla rolników. Prezentują oni wtedy swoje produkty oraz wyrabiają napoje z siedmiu rodzajów roślin, którymi się wznosi wówczas toast. Dzień ten jest uznawany za dzień narodzin ludzi. Je się wtedy długi makaron w celu zapewnienia sobie długiego życia oraz rybę dla zagwarantowania sukcesów.

Ósmy dzień

Dzień ósmy jest dniem rodzinnych spotkań (często pojednawczych). O północy Chińczycy modlą się do bożka niebios - Tian Gonga.

Dziewiąty dzień

Dziewiątego dnia składa się ofiary Nefrytowemu Cesarzowi.

Dziesiąty dzień

W rolniczych rejonach Chin uważa się, że dziesiątego dnia myszy wydają za mąż swoje córki. Aby nie przeszkadzać im w tej ceremonii i nie hałasować w kuchni, kolację jada się przed zachodem słońca. Czasami dzieci wspinają się na dachy domów, by z oddali obserwować ten ślub - jeżeli uda się im go zobaczyć, to jest to bardzo pomyślna wróżba. Życie w zgodzie z myszami ma na celu ochronę przed tymi gryzoniami zebranych plonów. Mysi ślub jest także częstym motywem sztuki ludowej.

Jedenasty i dwunasty dzień

Z jedenastym i dwunastym dniem nie są związane żadne specjalne obrzędy; nie mają one też większego znaczenia dla przebiegu festiwalu.

Trzynasty dzień

W trzynastym dniu jada się tylko zwykły ryż z zieloną musztardą choi sum w celu oczyszczenia organizmu po totalnym obżarstwie poprzednich dni.

Czternasty dzień

Czternastego dnia przygotowuje się do Festiwalu Latarń.

Piętnasty dzień - Festiwal Latarń

Przypadający piętnastego dnia pierwszego miesiąca Festiwal Latarń kończy festiwal wiosny. W tradycyjnym kalendarzu dzień ten określa się jako yuanshao, co kojarzy się z nazwą małych jadanych tego dnia kulek z ryżowego kleiku. W ten dzień Nefrytowy Cesarz zstępuje na ziemię, aby na dobrych ludzi zesłać szczęście i fortunę. Festiwal jest kolejną po Nowym Roku okazją do wzajemnych wizyt, ale już w mniejszej skali. Dzieci tego dnia biegają z wielokolorowymi papierowymi latarniami z przyczepionymi życzeniami skierowanymi do Nefrytowego Cesarza. Odbywają się także tańce, korowody i przedstawienia teatralne.

Noworoczne dekoracje

Noworoczne dekoracje odgrywają bardzo ważną rolę w obchodach Nowego Roku. Mają przyciągnąć powodzenie, zabezpieczyć domy przed złymi mocami, ozdobić je na radosne noworoczne święto. Tak jak w czasie naszego Bożego Narodzenia, tak w czasie Nowego Roku w Chinach wystawia się w domu misy z pomarańczami, mandarynkami i innymi pomyślnie kojarzącymi się owocami. Pomieszczenia zdobią spisane na czerwonym papierze życzenia szczęścia. Za szczególnie pomyślne uważa się: „obyś cieszył się dobrym zdrowiem” czy: „niech gwiazda szczęścia, gwiazda bogactwa i gwiazda długiego życia świecą dla ciebie”. Najczęściej stosowanym motywem są widoki dzieci, a przewodnią rolę wiedzie uważany za najszczęśliwszy kolor czerwony.

Życzenia na drzwiach wejściowych

Starą tradycją wiosennego festiwalu jest zdobienie drzwi zapisanymi na wstęgach życzeniami, zwanymi chunlian - wiosennymi życzeniami. Tradycyjnie zestaw składa się z trzech wstęg - dwóch po bokach drzwi i jednej nad nimi (na całej długości ramy). Lewa wstęga nosi nazwę zuolian, prawa youlian, a górna hengpi. Popularnymi zdobieniami są kaligrafowane życzenia zdrowia, szczęścia i długiego życia.

Wizerunki bożków na drzwiach

Niezależnie od życzeń Chińczycy wieszają na drzwiach lub obok nich wizerunki opiekuńczych bożków, zwane menshen. Mają one za zadanie zabezpieczać dom przed złymi duchami. Najczęściej umieszczane są wizerunki generałów: Qin Qionga i Weichi Gonga z czasów dynastii Tang (610-907 n.e.). Legenda głosi, że cesarz Taizong z tej dynastii był co noc nawiedzany przez złego ducha smoka, który złamał obietnicę bronienia go. Gdy usłyszeli to wspomniani generałowie, obiecali każdej nocy strzec sypialni cesarza. Duch zbyt bardzo bał się generałów, aby ponownie go nawiedzić. Od tego czasu ludzie mają nadzieję, że wizerunki generałów będą najlepszą bronią przeciwko złym mocom.

Znak Fu

Znak Fu jest najchętniej używanym pomyślnym symbolem. Oznacza dobrą fortunę i obowiązkowo jest wieszany do góry nogami. Chińskie określenie „do góry nogami” - dao wymawia się podobnie do chińskiego słowa oznaczającego „nadchodzi”, tak więc tak umieszczony symbol oznacza „nadchodzi dobra fortuna”.

Latarnie

Latarnie są stałą i obowiązkową częścią noworocznej dekoracji. Wiesza się je przed domami, w mieszkaniach oraz na ulicach. Latarnie są drogowskazami dla dobrych bóstw, którym w ten sposób łatwiej zesłać błogosławieństwo we wskazane miejsce. Im więcej latarń, tym więcej szczęścia spływa na mieszkańców.

Papierowe wycinanki

Papierowe wycinanki najpopularniejsze są w Chinach północnych. Tak jak noworoczne obrazki przedstawiają wyobrażenia szczęścia, powodzenia, długiego życia, mityczne zwierzęta i bóstwa lub są po prostu abstrakcyjnymi dekoracjami. Można je znaleźć w każdym pomieszczeniu chińskiego domu czy mieszkania; są wielokolorowe, ale najczęściej czerwone.

Rośliny i kwiaty

Każdy chiński dom powinien posiadać żywą, kwitnącą roślinę symbolizującą odrodzenie i wzrost. Wierzy się, że nie mając roślin lub kwiatów, nie można liczyć na żadne „owoce” naszych starań. Najczęściej trzymane symboliczne rośliny to: sosny, drzewka szczęścia, bambusy, wierzby, azalie, begonie, lilie wodne, narcyzy, drzewka pomarańczy i mandarynek. Kwiaty kupuje się na tradycyjnym targu odbywającym się 26 dnia ostatniego księżycowego miesiąca roku.

Kwiaty brzoskwini

Kwiaty brzoskwini to jeden z najpomyślniejszych symboli związanych z życiem, wzrostem i powodzeniem. Wiąże się je z długowiecznością i silną obroną przed złymi mocami. Zakwitnięcie brzoskwini w trakcie trwania święta Nowego Roku jest wyjątkowo pomyślnym znakiem gwarantującym wielkie powodzenie w całym nowym roku.

Gam gat sue

Gam gat sue to roślina, której powodzenie wiąże się z grą słów. W języku chińskim słowo „gam” rymuje się z chińskim słowem oznaczającym „złoto”, natomiast „gat” z chińskim słowem oznaczającym „szczęście”. Cienkie zielone liście tej rośliny symbolizują bogactwo (od słowa „luk” oznaczającego w języku chińskim kolor zielony, a rymującego się z chińskim słowem oznaczającym właśnie „bogactwo”). Także kształt rośliny wiąże się z symbolem pomyślnych związków i perfekcji. Jest to symbol pełni szczęścia!

Piwonia

Piwonia, zwana przez Chińczyków kwiatem bogactwa i honoru, jest emblematem miłości i przywiązania, a także kobiecego piękna. Szczególnie szczęśliwa jest piwonia jasnoczerwona, dająca szczęście i powodzenie.

Tradycyjne noworoczne potrawy

Podobnie jak w naszej kulturze do tradycji Chińskiego Nowego Roku należy spożywanie specjalnie przygotowanych na tę okazję symbolicznych potraw. Chińczycy jedzą ryby, aby zapewnić sobie powodzenie w nadchodzącym roku. Ryba może być różnie podawana, w zależności od regionu Chin. Zawsze serwuje się ją jednak w całości, co ma symbolizować pełnię powodzenia. W Kantonie preferuje się dania z ostryg i krewetek, ponieważ w tamtejszym dialekcie wymowa ich nazw kojarzy się z dobrym biznesem i szczęśliwym śmiechem. Czasami podaje się także małże, które otwierając się podczas gotowania, symbolizują otwieranie nowych horyzontów.

Owsianka z ośmiu składników - laba

Owsianka z ośmiu składników - laba, tradycyjnie przygotowywana z takich składników, jak: ryż, fasola, orzechy, suszone owoce, jest często pierwszym daniem wiosennego festiwalu. Legenda głosi, że Zhu Yuanzhang będąc małym chłopcem, wielokrotnie zaznawał głodu. Pewnego dnia w rogu pokoju odnalazł tajemniczą dziurkę, z której wysypały się wspomniane składniki. Zrobił z nich owsiankę, ratując się w ten sposób przed śmiercią głodową. Owsianka wydała się mu najwyśmienitszą potrawą, jaką można sobie wyobrazić. Dziesięć lat później Zhu został pierwszym cesarzem Chin z dynastii Ming. Nadał on owsiance nazwę laba i podniósł ją do rangi cesarskiego dania.

Knedle jiaozi

Okrągłe knedle jiaozi kojarzą się z monetami oraz pewnymi owocami stosowanymi w starożytnych Chinach jako środek płatniczy. Spożywanie tego prostego dania ma przynieść bogactwo i powodzenie. Ponadto słowo „jiaozi” kojarzy się z określeniem momentu przejścia starego roku w nowy. W związku z tym przygotowuje się je tak, aby prace skończyć przed północą, a podaje się je zaraz po niej.

W czasie Nowego Roku nie spożywa się potraw w kolorze białym i czarnym, ponieważ kolory te są w tym dniu zakazane. Biel symbolizuje bowiem w Chinach żałobę, a czerń klęskę i nieszczęścia. Nie jada się wtedy np. surowego tofu, białej fasoli czy białego ryżu. Aby nie odciąć powodzenia, nie używa się także noży i innych ostrych sztućców - zresztą większość chińskich potraw podawana jest tak, aby można było wybrać sobie pałeczkami gotowy do zjedzenia kęs.

Wiosenne naleśniki

Wiosenne naleśniki, znane u nas jako spring rollsy, zwane także chungbing, podawane są tradycyjnie od czasów dynastii Jin (265-420 n.e.). W czasie panowania dynastii Tang (618-907 n.e.) były wręczane przez cesarza w formie prezentów zasłużonym ministrom. Do dziś są ulubioną przystawką Chińczyków i obowiązkowym noworocznym daniem. Wiosenne naleśniki, znane lepiej jako Spring Rolls'y można zjeść w praktycznie każdech chińskiej restauracji, na całym świecie.

Noworoczne ciasto

Recepta na noworoczne ciasto - nian gao - jest inna w każdym rejonie Chin. W północnych Chinach są przygotowywane metodą głębokiego frytowania, a w Chinach południowych są pieczone lub parowane. W języku chińskim słowo „gao” - „ciastko” wymawia się podobnie jak słowo oznaczające „wysoko”. Jedzenie ciasta nian gao ma zapewnić wysoki poziom w każdej dziedzinie życia.

Kulki z ryżowego kleiku

Kulki z ryżowego kleiku, zwane yuanxiao lub tangyuan, związane są z ludową legendą. Pewnego dnia Chang-E, ukochana żona herosa Houyi, wstąpiła na Księżyc. Herosowi bardzo jej brakowało, zwłaszcza że ich dziecko było właśnie chore. Widząc rozpacz herosa anioł poradził mu, aby czternastego dnia pierwszego księżycowego miesiąca sporządził kulki z ryżowego kleiku w kształcie Księżyca w pełni i wezwał imię swojej żony, a będzie ona mogła wrócić na ziemię. Heros postąpił według wskazówek anioła i małżeństwo mogło wreszcie się szczęśliwe połączyć. Od tego czasu według chińskich wierzeń okrągły kształt kulek z ryżowego kleiku symbolizuje rodzinne pojednanie.

W tym miejscu warto też dodać, że nasiona lotosu symbolizują liczne męskie potomstwo, czarne wodorosty - harmonię w zdrowiu, suszona fasola - pełnię zdrowia i szczęścia, a bambusowe pędy - życzenie wszystkiego najlepszego.

Kurczaka podaje się podobnie jak rybę w całości, tzn. łącznie z głową i nogami, co symbolizuje powodzenie. Makaron podawany i zjadany jest tylko w całości, w żadnym razie nie wolno go kroić, gdyż symbolizuje długie życie.

Noworoczne rytuały

Taniec lwów

Taniec lwów jest bardzo ważny w chińskiej mitologii; symbolizuje zabawę, szczęście i ochronę. Jest to bardzo stara tradycja i ma za zadanie przywołać szczęście i odegnać złe siły. W dawnych czasach potwór Nian terroryzował Chiny, atakując ludzi i zwierzęta. Był bardzo silny i szybki; żadne zwierzę, nawet tygrys i lampart, nie mogło go powstrzymać. W desperacji ludzie poprosili o pomoc lwa. Lew odważnie zmierzył się z potworem, raniąc go. Osłabiony Nian zdołał jednak uciec i przez cały kolejny rok leczył swoje rany. Gdy wrócił, dwóch pomysłowych chłopców, nie mogąc tym razem liczyć na pomoc lwa, wykonało go z bambusa i ubrań. To wystarczyło, aby potwora wystraszyć i zmusić do ucieczki. Od tego czasu taniec lwów stał się noworoczną tradycją.

Taniec smoka

Taniec smoka jest popularnym noworocznym zwyczajem, a wiąże się z prastarym rytuałem modłów o deszcz. Smoka wykonuje się z bambusa, papieru, drewna i jedwabiu. Podczas nocnych tańców montuje się także latarnie, a czasami pirotechniczne urządzenia symulujące smocze zianie ogniem. Najpopularniejsze tańce to „zabawa smoka z perłą” oraz „podniebny lot”.

Przedstawione noworoczne tradycje są kompilacją zwyczajów pochodzących z różnych regionów Chin, kraju o wielkiej powierzchni, największej liczbie ludności, państwa będącego zlepkiem kilkudziesięciu narodowości. Wielu Chińczyków nie zna opisanych faktów, podobnie zresztą jak nie każdy Polak wie, z czego wywodzi się tradycja stawiania bożonarodzeniowej choinki czy puszczania wianków w noc świętojańską. Możesz się w związku z tym spotkać z sytuacją, gdy w trakcie bezpośredniej rozmowy z rodowitym Chińczykiem okaże się, że wiele z tego, co opisałem powyżej, będzie dla niego nowością lub też będzie on inaczej obchodził święto Nowego Roku. Jest to zupełnie normalne. Dla przeciętnego mieszkańca Państwa Środka Nowy Rok to po prostu czas odpalania petard i fajerwerków, rodzinnych spotkań i biesiadowania, a wiele z zaprezentowanych tutaj pięknych i starych tradycji oraz czasami tylko zwykłych ludowych przesądów zostało zapomnianych.

Czy zatem powinniśmy w Polsce obchodzić chiński nowy rok? Dla mnie każda okazja na dobre chińskie jedzenie jest dobra! ;-)

• Chiny: migracja żab zwiastunem katastrofy (2008-05-20)
• Ukryta komnata w grobowcu pierwszego cesarza Chin (2008-05-20)
• Zarys radiestezji w Chinach (2008-05-04)
• Cyfra 4 zakazana na tablicach rejestracyjnych (2008-05-04)
• Żółty Cesarz - Huangdi (2008-04-30)